INGEZONDEN STUK door toch een beetje de Odysseus van de Staten-Generaal, tevens bekend van Instagrampagina Filmkritiek. Want met een bord vol Eerlijk Eten op schoot worden daar ook nog eens films gekeken, oordeel zelf! (tevens Stamcafé)

Door Peter van Duijvenvoorde (@/@)

Het brandt. Een bebaarde man, een bedelaar, zit op een trede. Hij leunt tegen een bruin, of meer roestkleurig scherm. Schaduwen van vlammen van aangestoken haarden om te verlichten en te verwarmen flikkeren over zijn half in de schaduw gehulde gelaat. Het scherm waar hij tegenaan leunt is doorspekt met doorkijkbare gaten die bijna als mozaïek erin verweven zijn. 

Hij praat tegen een vrouw aan de andere zijde: zwart haar, lange hals, statig; Penelope. De vrouw van Odysseus, inmiddels de wanhoop nabij nu ze al twintig jaar op haar man wacht: tien jaar om te vechten, tien jaar om te reizen. Ondertussen wordt ze overspoeld met vrijers die hopen haar te huwen om zo koning van Ithaka te worden; Odysseus moet immers wel dood zijn. 

De bedelaar verhaalt over de overwinning op Troje; anders dan de barden steekt hij geen loftrompet op de oorlog en al helemaal niet op de list om in de buik van een paard de stad binnen te komen en ‘s nachts de poorten te openen voor de andere soldaten. Sterker; hij lamenteert het. 

Hij vertelt over de gruwelen die hij zag gebeuren die bewuste nacht; hoe ze de gift van het offer hadden misbruikt, het heilige vernietigden, de stad tot de grond toe afbrandde en hoe tien jaar aan wachten in het dorre zand gewroken werd door soldaten op iedere inwoner van de stad; man, vrouw, kind, burger en priester. 

"One man’s idea, one man’s trick… to break Zeus’s law forever. We live in a world of palaces, trades, language, blinded with beauty… until we broke it."

Er is al veel gezegd over de Odyssey. Door de acteurs – de zwarte Helena, Zendaya als Athene, Elliot Page als Sinon –, is de film inzet geworden van de cultuurstrijd, nog voor vertoning. Begrijpelijk, en jammer, want het heeft de film politiek gemaakt. Een liberale film, “woke”, een verzwakking van de held die schaamte en schuld kent, of een conservatieve film die uit is op het herstel van orde, kritisch is op gastvrijheid en die pleit voor een herbezinning op onze beschaving. 

Misschien zijn beide interpretaties wel juist, misschien zijn beide onjuist. Waarschijnlijk, zoals altijd, beide een beetje van, nuja, beide. 

Wel denk ik dat door het zo politiek te maken, gemist wordt wat er nu eigenlijk op het spel staat in de film. Een kritische film over oorlog, is te makkelijk. Een subversieve film, te ideologisch. Een cultuurkritiek, maar welke cultuur en welke kritiek dan? Daar is het Nolan nooit om te doen; de meeste van zijn films gaan over de enkele man die zich tegenover een bepaalde orde gesteld ziet en zich ofwel daartegen verzet (The Dark Knight), ofwel hem zonder reparatiemogelijkheden voor altijd vernietigt (Oppenheimer) of die een verzoening zoekt tussen zichzelf én die orde.